Ruimte in de meterkast

Na jaren dat er steeds weer iets bij kwam in de meterkast, kon er al twee jaar van niet meer gebruiken een lastige sta-in-de weg verdwijnen: de gasmeter. In februari 2025 diende ik de aanvraag in, nu is hij eindelijk weg.

Ondanks dat ik blij ben dat deze klant is vertrokken, geeft het een beetje het gevoel dat een kapitein op een jacht moet hebben die zojuist zijn reddingssloep de vrijheid heeft gegeven. Ons huishouden is nu helemaal afhankelijk van elektriciteit uit zonnepaneeltjes en het net. De aardgas backup is foetsie. Maar ja, iets verbranden om er energie uit te krijgen: zo ongelooflijk prehistorisch!

Waar is mijn sluipverbruik gebleven?

Tot mijn verbazing verbruik ik geen stroom meer. Althans, dat is wat de slimme meter mij vertelt. Het zegt wel iets over de efficiency van het home energy management system (HEMS, energiemanager) dat is meegeleverd met mijn thuisbatterij en dat in een klein kastje in de meterkast is gehuisvest. HEMS luistert naar de slimme meter en onderneemt actie aan de hand van de verstrekte gegevens. En dat doet HEMS zeer efficiënt! Zonnestroom gaat naar het huishouden, de batterij in of het net op. Als het huishouden stroom nodig heeft en de zonnepanelen leveren te weinig, of helemaal niets, dan springt de thuisbatterij bij. Netto heeft de slimme meter niets anders te registreren dan teruglevering. HEMS tevreden, ik tevreden.

Maar….. hoe zit het met sluipverbruik? Daar heb ik geen grip meer op want de slimme meter is niet slim genoeg om dat te meter. Er valt namelijk niks te meten want HEMS heeft voorrang. Gevolg: je krijgt het gevoel dat er geen sluipverbruik meer is (“wat je niet meet, bestaat niet”). Dat is natuurlijk kletskoek, want bijvoorbeeld de warmtepomp vreet permanent 50W. En dan hebben we nog alle adaptertjes en elektronica waar een ledje op pingelt. Ledjes = sluipverbruik. Heb je wel eens geteld hoeveel ledjes er ’s nachts in jouw huis knipperen?

Eneco’s VPP

Sinds het begin van dit jaar geeft de wetgeving de mogellijkheid om een Virtual power Plant (VPP) te organiseren, ofwel een samenwerking van een aantal consumenten om hun thuisbatterijen te delen tot één virtuele energiecentrale. Net zoals het collectief en tegelijk uit zetten van PV installaties een ripple op het net geeft (dit beveel ik niet aan, want dat is nogal destructief) kan het slim aansturen van het terugleveren door grote aantallen thuisbatterijen het vermogen van een complete kerncentrale á la Borssele vervangen. Dat is leuk in een tijd dat er idioten bestaan die dolgraag een SMR (kleine modulaire kerncentrale) in hun achtertuin zien verschijnen. Een VPP is stukken goedkoper dan een SMR, er is geen vervuiling, de stroom is goedkoper, er is geen enorme up-front investering, grondgebruik en infrastructuur, geen duur personeel, en je zit niet met hoogradioactief kernafval en beveiliging tegen bijvoorbeeld terroristen en drones. Ik ben dus voorstander van VPP’s. Laat nu Eneco al ruim een jaar stilletjes bezig te zijn om een ecosysteem te bouwen voor een (uiteraard Eneco-klant-) VPP. Honderden Eneco-klanten met een thuisbatterij hebben gedurende een jaar hun opwek- gebruiks- en batterijdata gedeeld met Eneco. De energieleverancier heeft vervolgens een software omgeving gecreëerd die kennelijk zo volwassen en stabiel is dat men verwacht die aan te bieden aan Eneco-klanten. Zeker als laatstgenoemden een elektrische auto hebben valt er voor hen winst te behalen. Zou het zin hebben om alvast Eneco-klant te worden?

zie blog op de website van Enode

April spectaculair

Afgelopen april is spectaculair verlopen met gigantische hoeveelheden zonneschijn, met name in de tweede helft van de maand. Mijn thuisbatterij kan het niet allemaal opslorpen, de elektriciteit klotst langs de plinten. Teruggeleverde stroom is tegenwoordig waardeloos, dus valt buiten de berekeningen. Afname is veel belangrijker. Volgens de elektriciteitsmeter is in april door het hele huishouden, verwarming en heet water inclusief, 22 kWh afgenomen van het net. In april vorig jaar was dat 226 kWh. Er is dus in april van dit jaar pak-em-beet 200 kWh ‘onder de pet’ gehouden, ofwel achter de meter gebleven en niet geregistreerd door de netbeheerder. Je kan het ook besparing noemen, hoewel: de warmtepomp drukte er 200 kWh doorheen, dus achter de meter zit heel wat verbruik en opbrengst van zonnepanelen. Gasverbruik: nul, want de gaskraan staat al sinds juni 2024 dicht.

Wat moet ik hier rendement van het energiesysteem noemen? 200 kWh bespaard à 25 cent is 50 euro. Aan de andere kant: 200 kWh verbruik van de warmtepomp bij een COP van 3,5 komt overeen met ca. 70 m³ gas. Dat vermenigvuldigd met de gasprijs (€ 1,30) maakt iets van 90 euro. Besparingen bij elkaar opgeteld maakt € 140 voor april. Netjes. Veel leuker vind ik de uitstootberekening. Stel dat 1 kWh die je van het net afneemt overeenkomt met 300 gram CO₂, dan lag de uitstoot in april 2025 op 67,8 kg CO₂, en in april 2026 op 9,3 kg CO₂. Een reductie dus van 85%. Niet gek, dat smaakt naar meer.

Batterij-gehakketak

De slimme meter in mijn woning meet al een hele week geen afname, alleen terugleveren. Dat komt door de enorme bufferfunctie van de thuisbatterij. Ik heb dat schematisch proberen samen te vatten in bijgaand plaatje, genaamd ‘batterij-gehakketak’ want de verbruikscurve verloopt ruwweg als een omgekeerde zaagtandfunctie. Wat u ziet is de verbruiksgrafiek zoals waargenomen door de slimme meter: terugleveren – nul – terugleveren – nul, en zo voort. Hoe zit dat?

Achter de meter bevinden zich verbruikers (warmtepomp, inductiekookplaat, koelkast, tosti-ijzer, wasautomaat om er een paar te noemen) en producenten (zonnepanelen, ZO-NW opstelling).

’s Nachts worden verbruikers van stroom voorzien door de thuisbatterij. Door de slimme meter loopt geen stroom en die geeft daarom de hele tijd ‘nul’ aan. In de ochtend begint de zon te schijnen, de producent gaat aan het werk en verlicht de arbeid van de batterij. Voor de slimme meter is weer niets te doen en geeft hij ‘nul’ aan. Al gauw produceren de zonnepanelen meer dan dat verbruikers nodig hebben. Op dat moment begint de batterij met laden. De meter staat er sullig bij te kijken: ‘nul’. Op het moment gemarkeerd met het sterretje is de batterij 100% vol. Nu begint een periode van terugleveren. De stroom door de slimme meter neemt ineens heel snel toe omdat de productie van de zonnepanelen op dat moment al hoog is. De meter begint lekker te lopen, jawel: terugleveren.

Op een gegeven moment, laat in de middag, daalt de productie van de zonnepanelen langzaam maar zeker tot onder de vraag van verbruikers. De thuisbatterij springt bij. En u begrijpt: de meter neemt geen activiteit waar en blijft keurig nul aangeven. In de avond en de nacht levert de thuisbatterij alle benodigde stroom voor de verbruikers en heeft de slimme meter alweer het nakijken.

Het is een buitengewoon aardig spelletje om te zien. Op een bewolkte dag (dag 4) wordt er gewoon minder teruggeleverd dan op zonnige dagen. De batterij heeft capaciteit genoeg.

Moraal van het verhaal: Een thuisbatterij is een lust voor het oog, mits goed gedimensioneerd rondom verbruikers en producenten. Dat zit wel goed, straks als er geen saldering meer is. En het terugleveren wordt dan afgeknot door een elektrische auto te laden. Gratis rijden op de eigen stroom!

Nu is het zo dat dit het april-plaatje is en niet het decemberplaatje of het januariplaatje. Dan is de productie laag, de batterij voortdurend leeg en het verbruik hoog. Daar past dan weer een dynamisch stroomcontract bij, enfin dat zien we wel. We blijven monitoren, want: meten = weten.

Dan maar geen warmtepomp?

Je zal maar een woningeigenaar zijn in Utrecht/Gelderland en een warmtepomp overwegen. Komt netbeheerder Enexis met het bericht dat per 1 juli aanvragen voor capaciteitsverhoging bij particuliere huishoudens op de wachtlijst komen. Aansluitstop! Buitengewoon sneu, jawel. Nog gauw-gauw aanvragen? Stormloop?

Het wordt allemaal door de pers nogal dramatisch gepresenteerd als “dág warmtepomp, dág laadpaal, dág elektrische auto, dág inductiekoken”. Maar is dat wel zo? Heb je voor een warmtepomp per sé een 3x25A driefasen aansluiting nodig? Kijk ik naar het opgenomen vermogen, afgelopen januari, van mijn eigen full-electric warmtepomp, dan zie ik constante vraag van 1.500 W op de koudste dagn. Meer vermogen vraagt de warmtepomp alleen voor het verwarmen van water. Met name tijdens de wekelijkse Legionella-run loopt de vraag op. Dan kan mijn warmtepomp wel eens in totaal (verwarming plus Legionella-run) ruim 5 kW vragen. Absolute piek was op 8 januari 2025: 5.200W gedurende een half uur. Met een 30A hoofdstop en 1 fase is jouw capaciteit 30×240 = 7.200 W. Dat is dus voldoende voor zelfs het piek-piek-piekverbruik van mijn warmtepomp. En let wel: dit is full-electric. Bij een hybride warmtepomp wordt warm water verzorgd door de cv ketel. Met een hybride warmtepomp zit je dus met een permanent verbruik van 1.500W safe; wordt het te koud dan springt de gas-cv bij. Bij een full-electric warmtepomp en van het gas af wordt kiele-kiele. Daarom ben ik stiekem blij met mijn eigen 3-fase aansluiting.

Met andere woorden: zelfs bij een 1-fase aansluting met een zekering van 30A kom je uit met een hybride warmtepomp. En je auto kan je altijd aan een openbare laadpaal opladen.

AD: Meterkast uitbreiden voor laadpaal of warmtepomp? Vanafd 1 juli sta je in de wachtrij

’s middags de auto opladen

Als ik naar mijn energiemanager kijk zie ik een patroon verschijnen dat de installateur van mijn thuisbatterij al had voorspeld: rond het middaguur is de batterij vol en daarna ga je terugleveren.

Om dat terugleveren te voorkomen, zei de installateur, kan je maatregelen nemen: 1) de PV installatie uit zetten of 2) een airco kopen en de zonnestroom gebruiken om te koelen, 3) je elektrische auto aan jouw laadpaal hangen, 4) elektrisch aangedreven spullen kopen.

Nu is het nog geen 2027 dus we hebben nog een zomertje te gaan. Maar de boel uit zetten stuit op het bezwaar dat er wel verbruik is in de middag (bv. koelkast, radio, computer) die dan uit het net moet komen. Een airco kopen is een aardig alternatief, maar die heb ik maar maximaal 7 dagen per jaar nodig. Dat is niet echt economisch. De elektrische auto zie ik wel zitten. Dus: laadpaal aanvragen nu het nog kan!

Ook denk ik aan een elektrische grasmaaier, elektrische onkruidverdelger, en een leuk fonteintje voor in de vijver.

Heel veel zonnestroom vandaag

Op de website energieopwek.nl stond de nationale zonnestroomteller vanmiddag  rond 13:00 uur op 18,75 GW. Ongetwijfeld leveren veel huishoudens stroom met PV-installatie terug. Ook mijn eigen installatie doet mee: de thuisbatterij is 100% geladen en er zijn weinig verbruikende apparaten.

18,75 GW is enorm veel, maar geen record. Een beetje rondstruinen op energieopwek.nl levert op: 20 GW op 12 juni 2025, 19 GW op 19 mei 2025, en een superweekje met elke dag rond 18 GW tussen 9 mei en 15 mei 2025. Maar goed, als we nu op 21 april al bijna 19 GW halen, wat moet dat dan in mei opleveren?

surf ook eens naar energieopwek.nl

Oliecrisisplan fase 1

Het kabinet heeft dus oliecrisisplan-fase 1 afgekondigd. “Alertering”. “Monitoring”. Wat kopen we daarvoor? Dappere ambtenaren die vanaf hun bureau in Den Haag naar beeldschermen staren of er misschien schepen door de Straat van Hormuz varen? Burgers gerust stellen: “Gaat u rustig slapen, wij staan paraat”? “Overleggroepen worden geactiveerd”, ofwel: in het ministerie worden aanpalende vergaderzaaltjes gestofzuigd en van nieuwe koekjes en koffiemelk voorzien. Een vers fotootje van onze Koning die hartelijk de hand schudt met Donald Trump is ook niet mis. So far so good met de energiecrisis.

Dat is dus fase 1. De volgende fase heet “vroegtijdige waarschuwing”. Dat is het moment dat men er eindelijk van doordrongen is dat er een tekort aan olie is. De dappere ambtenaren zetten er dan een beeldschermpje bij met een spreadsheet over de nationale- / EG-olievoorraden?

De onderliggende gedachte van het hele gedoe staat mij niet aan. Het is naar mijn idee gericht op voortzetting van wat voor de crisis normaal was: veel fossiele brandstoffen consumeren en vooral: blijven consumeren. Olie is immers macht. En als er iets is dat de huidige crisis duidelijk maakt (net als ALLE voorgaande energiecrises) is dat we de energietransitie met grote kracht ter hand hadden moeten nemen. Er is te veel en veel te lang geregeerd als een boer met kiespijn. En nu zitten we (alweer) op de fossiele blaren. En ook oliecrisis fase-1 is zo verschrikkelijk ‘boer-met-kiespijn’. Mijn advies: er had al lang een nationaal isolatie-actieplan in actie moeten zijn met sturing van de overheid om alle krakkemikkige energie-C en ergere woningen aan te pakken en om elektrisch vervoer te stimuleren. Verplicht. En gauw een beetje! We hebben vanaf de eerste energiecrisis (1956, Suez) nog een stuk of zes energiecrises gehad (1922, Oekraïne, gascrisis, nog vers in het geheugen) en zelfs die waren kennelijk niet genoeg om de dames en heren in Den Haag verder te krijgen dan het aankondigen van een suffige “alertering”. We hadden al lang van de fossiele brandstoffen af moeten zijn.

Nu kan men zeggen: jij, jochie, hebt gemakkelijk praten met je warmtepompje, je zonnepaneeltjes en je voorzetruitjes. Jawel, maar die speeltjes zijn systematisch en welbewust aan het huishouden toegevoegd, om energie en CO₂ emissie te besparen, en zonder te roepen “kost me teveel”.

Batterijenweer

Iedereen die zonnepanelen heeft, een warmtepomp en een thuisbatterij, profiteert deze week van wel heel gunstige weersomstandigheden. Overdag is het koel, maar de zon schijnt al lekker en er wordt veel zonnestroom geproduceerd. De thuisbatterij kan lekker opladen. In de nacht koelt het een stuk af en gaat de warmtepomp aan het werk. Hij betrekt zijn stroom uit de batterij. Tegen de ochtend is de batterij bijna leeg, maar dan gaat de zon op en hups, de zonnepanelen gaan weer produceren. Het spelletje herhaalt zich, al een week lang, en het duurt even voort. Vorige week: thuisbatterijweek. Komende week: thuisbatterijweek. April-thuisbatterijmaand!